İRAN (FARS) NASIL MÜSLÜMAN OLDU

3 ay önce
107 kez görüntülendi

İRAN (FARS) NASIL MÜSLÜMAN OLDU

21/02/2021

Sasani İmparatorluğu’u Arap ordularının tehditlerine karşı hiçbir zaman yeterli bir direniş gösterememiştir. Bizans da aynı şekilde yakın za-manlarda ortaya çıkan Arap fütuhatını engelleyememiştir. III. Yezdigirt,danışmanlarının kontrolü altında küçük feodal krallıklara bölünmeye baş-layan ülkeyi birleştirmekten aciz kalmıştır. Arap tazyiki kendisini hissettir-meye başlamıştır. Sasanilerle Müslüman Araplar arasındaki ilk karşılaşma634’te Sasanilerin zaferiyle sonuçlanacak olan “Köprü Savaşında” olmuştur.

Arap tehditi bununla kalmamış,   Peygamber seçilmiş sahabe-

lerinden Halid bin Velid komutasındaki disiplinli Arap ordularıyla birlikteyeniden ortaya çıkmıştır.  Ömer  döneminde Müslüman Arap or-dusu 636’da Rüstem Farrokhzad komutasında kendilerinden daha büyükSasani ordusunu “Kadisiye Savaşı”nda mağlup ederek Ktesifon şehrini ku-şatmıştır. Uzun süren bir kuşatmanın ardından şehir düşmüş, III. Yezdigirtsavaşın ardından imparatorluğun devasa hazinesinin çok büyük bir kısmınıgeride bırakıp doğuya doğru kaçmıştır. Çok geçmeden Ktesifon’u ele ge-çiren Araplar güçlü bir ekonomik kaynağın sahibi olmuş, Sasaniler ise yor-gun düşerek bölünmüş, çok güvenilen Azadan (Asatan) isimli atlı birlikleri etkili olamamıştır. Sasani yerel idarecileri güçlerini birleştirip Araplara

karşı savaşmaları da sonuç vermemiştir. 642’deki “ Nihavend Savaşı” il Sasani mukavemeti tamamıyla kırılmış ve yenilgiye uğratılmıştır. Yenilgihaberini alan III. Yezdigirt, Fars soyluları ile birlikte kuzeyde Horasan’ıniç taraflarına kaçmış, 651’de saklandığı yerde bir değirmenci tarafındanMerv’de öldürülmüştür. İran soylu ve feodalleri Türkistan’a yerleşerekbu bölgede İran kültürü ve dilini yayacak ilk yerel Fars Hanedanlığındanolan Samanoğulları Devleti’ni kurmuştur. Samaniler İslam’ın egemen olmasından sonra Sasani gelenek ve kültürünü diriltmeye çalışmıştır.

Sasani Devleti’nin Müslüman hâkimiyetine geçişi yaklaşık beş yıl sür-

müştür. Bu süre içerisinde Rey, İsfahan ve Hemedan’da direnişler olmuşsa da buralarda hâkimiyet sağlanmıştır. Yerel halkın İslâm dinine girmesisüreci başlamıştır. Bu esnada Sasanilerin tuttukları eski kayıtlar ve yazılıeserler zarar görmüştür. Geriye kalanlar Arapça ve Farsça’ya tercüme edilip muhafaza edilmiştir. Sasani döneminde yapılan muhteşem saray bah-çeleri ortadan kaldırılmıştır. İranlı şair Firdevsi, Sasanilerin yıkılışıylailgili olarak şöyle demiştir;

“Nereye gitti büyük Sasaniler? Ne oldu Behram’a ve Samanilere?”Emevi Hanedanı (632-661)’nın kurucusu Muaviye,  Ömer  döneminde 641’de Şam valisi olmuş ve Suriye’yi denetimi altına almıştı. Mu-aviye, 656’da Ali’nin halifeliğini tanımayarak  Osman’ınöldürülmesinden sorumlu tutmuştu. Ali, Şam valiliğine başkasını tayin edince çekişme savaşa dönüştü. Muaviye, 657’deki Sıffin Savaşı’nda yenilmek üzere iken mızrak uçlarına Kur’an yapraklarını taktırıp Ali’nin ordusunu durdurdu. Halifelik sorununu hakeme başvurarak çözmeyi önerdi. Ancak Muaviye’nin hakemi Hz. Ali’nin hakemini safdışı ederek Muaviye’yi halife ilan etti.  Ali, bu sonucu kabul etmemekle birlikte kargaşaya da sebep olmadı.

 Ali’nin 661’de Hariciler tarafından öldürülmesinden sonra iktidara

gelen Muaviye Emevi dönemini başlatmış oldu. Dönemin başında halifeliğini tanımayanlara karşı sert uygulamalara yöneldi. Ardından yeni fetihlere girişip Emevi egemenliğini doğuda Hindistan’a, batıda Kuzey Afrika, oradan da Güney İspanya’ya kadar yaydı. Arap savaşçılar 669-678 yılları arasında İstanbul önlerine kadar geldiler.Muaviye’den sonra oğlu I. Yezid’in tahta çıkmasıyla devlet idaresindeçözülme ve iç savaşlar başlamıştır. Yezid’in 681’de Kerbela’da sebep olduğu katliam asırları aşarak günümüze kadar gelmiştir. Saltanatı süresince acımasız uygulamalara sebep olmuş, devleti inkıraza götürmüştür. 683’te öl-dükten sonra oğlu II. Muaviye tahta oturmuştur. Bir yıl sonra I. Mervan, ondan sonra Mervan’ın oğlu Abdülmelik (685-705) tahta geçmiştir. 717’deBizans’a karşı alınan yenilgi gerilemeyi beraberinde getirmiştir. Arap olmayan “Mevali” lerin dışlanması merkezi hükümete karşı tepkiyi artmıştır. Neticede Ebu Müslim’in Abbasilere yardım etmesi ile Emevilerin saltanatı sona ermiştir.

İran Tarihi Selenge Yay.Yılmaz Karadeniz

Reklam

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz


Yukarı Çık